Hoe vaak hoor je iets dat je kippenvel geeft? Je weet wel - kippenvel, waterrige ogen, een gevoel alsof je haar rechtop staat? Nou, dat is precies wat er met mij gebeurt elke keer dat ik hoor Bulgaars folklore muziek. Ik heb me vaak afgevraagd, waarom gebeurt dit? Is het vanwege de magische fusie van traditionele instrumenten? De zachte klanken van de geitenhuid doedelzak (gaida) verweven met de mystieke geluiden van de eindgeblazen fluit (kaval) en aangevuld met het krachtige geluid van de grote trom (tupan)? Of de mystiek van de anderewereldse stemmen die, wanneer je je ogen sluit, je het gevoel geven dat je op lucht zweeft?
Ik zal misschien nooit de antwoorden op deze vragen vinden, maar het is een feit; Bulgaren hebben nog een reden om trots te zijn op hun erfgoed - het land waarvan men gelooft dat het een van de rijkste folklore ter wereld biedt.
Wat traditioneel wordt aangeduid als “Bulgaars volksmuziek” heeft zijn wortels in oude gewoonten en tradities die de vijfhonderd jaar durende Ottomaanse slavernij/heerschappij weerspiegelen die er nooit in is geslaagd de levendige geest van de Bulgaren te verpletteren. Onze traditionele muziek is uitzonderlijk divers en herkenbaar en staat bekend om zijn ongebruikelijke ‘asymmetrische’ ritmes, waarbij de ritme niet in gelijke beats is verdeeld maar in langere en kortere.
Een andere intrigerende feit over het traditionele Bulgaarse lied is dat het altijd een verhaal vertelt. Gecreëerd in kleine dorpjes verweven in de valleien van onze mooie bergen, zouden vrouwen vaak samenkomen en samen zingen, verhalen vertellen over liefde, familie, werk, dagelijkse taken of iets anders dat hun inspiratie zou aanwakkeren. Traditioneel dienden deze liederen als nieuws - van dorp naar dorp en van vallei naar vallei - vrouwen creëerden deze magische klanken en deelden hun verhaal. Deze traditie werd van moeder op dochter over vele generaties doorgegeven.
Tegenwoordig is wat ons kippenvel en huiveren geeft de stem van een vrouw genaamd Valya Balkanska. Haar lied “Izlel e Delio Haidutin” is een van de zevenentwintig muzikale optredens die in 1977 ooit de ruimte in werden gestuurd aan boord van de Amerikaanse Voyager. De
door UNESCO geëerde “burger van de wereld”, Balkanska is een van Bulgarije’s grootste schatten, niet alleen beroemd om haar ongelooflijke stem, vocale capaciteit en bereik, maar ook om haar fenomenale vermogen om de mystieke sfeer van de traditionele
Rhodope Bergen zang te recreëren.
De kenmerkende stemmen van Bulgaarse vrouwelijke volkszangers zijn ook te horen in de Grammy-winnende serie opnames Le Mystere Des Voix Bulgares (Het Mysterie van de Bulgaarse Stemmen). Het bekroonde album van Bulgaarse volksliederen uitgevoerd door het Bulgaarse Staatsradio en TV Vrouwenkoor was het resultaat van vijftien jaar hard werk door de Zwitserse etnomusicoloog en producent Marcel Cellier, die hun talent erkende en het album uitbracht op zijn kleine label Disques Cellier in 1951. Een van de bekendste nummers op het album is “Pritouri se planinata”. Oorspronkelijk uitgevoerd door Stefka Sabotinova, maakt het deel uit van de soundtrack van de film “Jesus of Montreal” (Jésus de Montréal). Bovendien is “Pilentse pee” te horen op Jason Derulo’s Billboard-hit - “Breathing”.
De betoverende Bulgaarse samensmelting van dramatische geluiden, gewaardeerd over de hele wereld, wordt ook gecreëerd door de unieke ritmes, harmonie en polyfonie die typisch zijn voor liederen uit de Shope-regio, de Bulgaarse hoofdstad
Sofia en de
Pirin regio. Trio Bulgarka, bijvoorbeeld, is een andere vrouwelijke vocalgroep die de technieken van deze regio's hercreëert. Ze werden beroemd toen Kate Bush hun nummers samplede en gebruikte in haar album uit 1993 The Sensual World.
Het is dus geen verrassing dat buitenlandse publiek Bulgaarse folklore muziek al tientallen jaren waardeert. En het is niet schokkend dat, wanneer ze Bulgaarse folklore horen, mensen kippenvel krijgen en gefascineerd worden door de geluiden die uit hun geluidsystemen komen. Tenslotte is er een reden waarom deze liederen de ruimte in zijn gestuurd, samen met meesterwerken van Mozart en Beethoven. Elke keer dat ik naar Valya Balkanska en “Izlel e Delio Haidutin” luister, word ik naar die mystieke ruimte gebracht, een tijd en plaats die typisch zijn voor mijn wortels, van mijn moederland. Het zijn de verhalen achter deze mooie stemmen en krachtige instrumenten. Het is de pijn en de emotie die deze liederen echt opmerkelijk maken.
